سه اصل بنیادین حفاظت در برابر پرتوگیری خارجی
زمان، فاصله، حفاظ

حفاظت در برابر پرتوهای یونیزان، بر پایه‌ی سه اصل کلاسیک استوار است: زمان، فاصله و حفاظ. این سه عامل، ابزارهای اصلی و عملی برای کاهش دوز دریافتی افراد در محیط‌های کاری پرتودهی محسوب می‌شوند و پایه‌ی اجرای اصل ALARA را تشکیل می‌دهند.

ALARA (As Low As Reasonably Achievable)

۱. زمان (time)

کاهش مدت حضور در معرض میدان پرتو، متناسب با شرایط یکسان، به کاهش مستقیم دوز دریافتی می‌انجامد. این امر مستلزم آماده‌سازی دقیق تجهیزات، بیمار یا قطعه‌ی مورد بازرسی پیش از آغاز پرتودهی است، تا از حضور غیرضروری افراد در محدوده‌ی پرتوگیری جلوگیری شود. لازم به ذکر است که کاهش زمان نباید به قیمت اجرای ناقص یا شتاب‌زده‌ی پروتکل تمام شود، چرا که تکرار تابش به دلیل خطای اجرایی، خود افزایش‌دهنده‌ی دوز دریافتی خواهد بود.

۲. فاصله (Distance)

افزایش فاصله میان فرد و منبع پرتو، یکی از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین روش‌های کاهش مواجهه است. بر اساس قانون عکس مجذور فاصله، برای یک منبع نقطه‌ای و در شرایط ایده‌آل، شدت تابش با مجذور فاصله رابطه‌ی معکوس دارد؛ یعنی دو برابر شدن فاصله، شدت تابش را تا حدود یک‌چهارم کاهش می‌دهد. با این حال، در کاربرد عملی باید هندسه‌ی واقعی منبع، پراکندگی پرتو و شرایط محیطی نیز مدنظر قرار گیرند.

۳. حفاظ(Shielding)

سومین اصل، استقرار ماده‌ی حفاظتی مناسب میان فرد و منبع تابش است. انتخاب نوع و ضخامت حفاظ – اعم از سرب، بتن یا شیشه‌ی سربی – باید بر پایه‌ی عواملی نظیر انرژی پرتو، نوع و شدت منبع، الگوی استفاده، فاصله‌ی کاری و الزامات مقرراتی، از طریق محاسبات حفاظ‌گذاری صورت گیرد، نه بر اساس یک ضخامت عمومی و از پیش تعیین‌شده.

نکته‌ی تکمیلی

تأکید میگردد که، دزیمتر فردی وسیله‌ای برای پایش و ثبت مواجهه است، نه ابزاری حفاظتی؛ از این رو استفاده از آن نمی‌تواند جایگزین رعایت صحیح سه اصل زمان، فاصله و حفاظ گردد.

منبع:

دروس عمومی حفاظت در برابر اشعه؛ ویژه آموزش دوره‌های مقدماتی؛ کتاب (1)

کلمات کلیدی:

پرتو ایکس, اشعه ایکس, ایمنی پرتویی, حفاظت در برابر پرتو, اصل ALARA, As Low As Reasonably Achievable, تابش یونیزان, زمان فاصله حفاظ, Time Distance Shielding, قانون عکس مجذور فاصله, دزیمتر شخصی, پایش پرتویی, دوز پرتویی, حفاظت پرتویی, حفاظ سربی, حفاظ پرتویی, رادیوگرافی, تصویربرداری پزشکی, رادیوگرافی صنعتی, NDT, ایمنی دستگاه X-Ray, کنترل تابش, حفاظت در برابر اشعه مقدماتی